Dim Euogrwydd: Uwchgynhadledd Dyfodol Teuluoedd 2025

Mae Dr. James Davies (Cymrawd Ymchwil Media Cymru ym Mhrifysgol De Cymru) yn ysgrifennu am Uwchgynhadledd Dyfodol Teuluoedd, gan fyfyrio ar y canfyddiadau, y profiadau cyffredin a’r camau nesaf.

Ar 23 Medi 2025, cynhaliodd Prifysgol De Cymru Uwchgynhadledd Dyfodol Teuluoedd gyntaf Media Cymru yng Nghastell Caerdydd, gyda chefnogaeth gan Media Cymru ac S4C. Daeth y digwyddiad â dros 70 o rieni sy’n gweithio ym myd Teledu a Ffilm ynghyd i hyrwyddo, cefnogi a normaleiddio cefnogaeth i rieni mewn sector nad yw, yn draddodiadol, wedi bod yn garedig â’r rhai sy’n ceisio sicrhau cydbwysedd rhwng gwaith a chyfrifoldebau rhieni.  

Comisiynwyd fideo i gofnodi’r uwchgynhadledd. Mae Jess Lancashire, Arbenigwr Gwaith Ailddylunio a chyflwynydd y digwyddiad, yn rhannu themâu allweddol: 

1. Cymuned a chefnogaeth: teimlo cysylltiad ac yn llai unig yn y sector
2. Ffyrdd newydd o wneud pethau: arbrofi gyda mentora, rhannu swyddi ac arferion hyblyg
3. Newid y stori: newid sut mae rhieni’n cael eu hystyried, o fod yn broblem i fod yn rhan hanfodol o’r dyfodol. 

Rydym hefyd yn clywed gan gynhyrchwyr annibynnol, mentoriaid a gweithwyr llawrydd, sydd â gweledigaeth gyffredin i ysgogi newid i rieni sy’n gweithio yn y diwydiannau sgrin. 

Panel 1 – Ble rydyn ni 

Yn y sesiwn gyntaf, ystyriwyd pa ganllawiau, deddfwriaeth a chymorth sydd ar gael i rieni, a rhoddwyd trosolwg o Hawliau Cyflogaeth Rhieni yn y DU: 

• Mae pob gweithiwr newydd yn gymwys ar gyfer mathau di-dâl o absenoldeb mamolaeth/tadolaeth ac absenoldeb profedigaeth ar unwaith. 
• Bydd Cyflog Statudol yn berthnasol ar ôl 26 wythnos o gyflogaeth.  
• Ar ôl blwyddyn, mae gweithwyr hefyd yn gymwys i gael absenoldeb rhiant di-dâl. 
• Os ydych chi’n gwmni cyfyngedig, yn ennill cyflog, ac wedi gweithio yn eich cwmni cyfyngedig am 26 wythnos, gallwch chi dalu absenoldeb i chi’ch hun.  
• Pan fyddwch chi’n feichiog, rydych chi’n gymwys i gael asesiad risg.  
• Nid yw patrymau ac oriau gwaith hyblyg yn hawl ond maent i’w disgwyl ac yn cael eu hannog.  
• Dylech gael rhybudd ymlaen llaw o unrhyw newidiadau i’r amserlen.  

I gloi, peidiwch â thybio nad oes gennych hawl i rywbeth, boed hynny’n gyflog, yn amser neu’n gefnogaeth. Ymchwiliwch i’ch opsiynau, oherwydd mae cymorth ar gael. 

Mae Adroddiad ‘Lives behind the Lens’ BECTU Cymru yn nodi’r canlynol:  

• Mae 56% o’r ymatebwyr wedi cyfaddef fod dyletswyddau rhianta wedi gwneud iddynt ystyried gadael y diwydiant.  
• Mae Adnoddau Dynol Cyfyngedig mewn amgylcheddau cynhyrchu dros dro yn gwneud rhai o’r problemau hyn yn waeth, gyda dim ond 21% o’r ymatebwyr yn teimlo’n hyderus eu bod yn gwybod eu hawliau.  
• Mae BECTU ar gael fel adnodd, heb rwymedigaeth i symud achos ymlaen, dim ond i wybod eich hawliau a ble rydych chi’n sefyll. 
• Mae tanysgrifiadau BECTU yn cael eu hatal yn ystod beichiogrwydd, heb unrhyw gost nes i chi ddychwelyd i’r gwaith.  

Yn olaf, rhannodd cynrychiolydd o Triongl – cwmni cynhyrchu annibynnol yng Nghaerdydd – ei daith o geisio sicrhau cydbwysedd rhwng ei gyfrifoldeb rhiant â’i yrfa yn y byd teledu. Mae Triongl wedi edrych ar ffyrdd o wella arferion. Mae hyn wedi cynnwys cynnal ymchwil ar ddiwrnodau saethu byrrach, gyda Dr. Helen Davies, rhan o dîm Triongl. O gyfres o gyfweliadau, mae’r canfyddiadau’n dangos y canlynol: 

• Mae’r awydd ymysg y criw yn gymysg; nid yw pawb eisiau newid pethau.  
• Cost yw’r prif ffactor sy’n sbarduno’r broblem, gan fod lleihau oriau yn golygu mwy o ddyddiau o fewn yr un nifer o wythnosau â thâl, sy’n cyfateb i ostyngiad bach mewn cyflog.   
• Mae effaith symud i ddiwrnod gwaith byrrach ar rolau nad ydynt yn rhai criw (cast, lleoliadau, cyflenwyr/llogwyr) yn arwain at gynnydd o tua 15-20% yn y gyllideb. 

Panel 2: Beth rydyn ni’n ceisio ei wneud  

Soniodd cyfres o siaradwyr ar yr ail banel am gynlluniau sydd ar y gweill ar hyn o bryd i wella’r gefnogaeth a’r ddarpariaeth i rieni sy’n gweithio.  

Siaradodd goruchwyliwr sgriptiau am y Cynllun Mentora Menywod yn y Byd Teledu a Ffilm <https://www.wftv.org.uk/mentoring>. Mae carfan o 8 gweithiwr, o amrywiaeth eang o gefndiroedd a phrofiad, yn cael mentor, ac yn cael 8 sesiwn awr o hyd dros flwyddyn, dan arweiniad y mentoriaid. Maent yn nodi nad yw pawb o reidrwydd yn mynd i ffurfio cyswllt â’u mentor ar unwaith. 

Siaradodd gwneuthurwr ffilmiau am rannu swydd 6 mis gyda chynhyrchydd arall ar Lost Boys & Fairies. Drwy gydol y gwaith paratoi a chynhyrchu, gweithiodd y siaradwr a’i gyfatebydd yn dda gyda’i gilydd, gan fod eu tasgau wedi’u hegluro’n dda. Roedd lle i addasu a bod yn hyblyg a llwyddwyd i fanteisio ar gryfderau sgiliau’r pâr. Yn hollbwysig, ni chafodd y swydd oedd yn cael ei rhannu ei hystyried felly yn y cynhyrchiad, yn hytrach roedd y ddau yn cael eu hystyried fel dau aelod hyfyw o’r criw. 

Ac yn olaf, fel rhan o’r ail sesiwn, gwahoddwyd cyn-gyfranogwyr Rhaglen Ailosod Media Cymru ar gyfer Rhieni sy’n Gweithio – rhaglen chwe wythnos a gynlluniwyd i rieni ‘drawsnewid eu perthynas â gwaith’ – i gynnig rhai sylwadau ar eu profiad: 

• Roedd y sesiynau’n effeithiol wrth ‘annog uchelgais’, ac yn gyflwyniad arbennig o dda i wahanol agweddau ar ddychwelyd i Dde Cymru ar ôl bod yn gweithio yn Llundain.
• Roedd neilltuo amser i ofyn cwestiynau yn hynod werthfawr. Cafodd gweithwyr eu hannog i ddarllen llawlyfr y cwmni. Mae angen mwy o eglurder ar y gefnogaeth i famau, gan fod gwell darpariaeth ar gyfer tadau.
• Roedd yr awgrymiadau ar gyfer pan fydd pethau’n mynd yn drech, fel cymryd amser i reoli straen, yn effeithiol, ac roedd rhannu’r profiad gydag eraill o’r un anian yn galonogol ac yn ddefnyddiol iawn.  

Panel 3: Pwy ydyn ni  

Roedd y trydydd panel yn darparu lle diogel lle roedd rhieni yn gallu rhannu eu straeon eu hunain. Clywsom gan fam a barhaodd i ddatblygu ei gyrfa, gan gydbwyso’r cyfrifoldebau newydd o fod yn rhiant a gyrfa ar ôl genedigaeth, tra bod y gŵr yn aros gartref i ofalu am y plentyn, gan riant mabwysiadu sy’n ceisio ffyrdd newydd a gwahanol o weithio wrth i brosiectau newydd ddod i fyny, a mam sy’n dal i ddod o hyd i amser ar gyfer gwaith creadigol,  tra’n rhiant i bedwar o blant. 

Panel 4: Ble awn ni nesaf 

Roedd panel olaf y dydd yn cynnwys edrych ymlaen at y dyfodol, a chlywed am ddulliau a strategaethau ar gyfer parhau i adeiladu ar y gwaith gwych sydd eisoes ar y gweill i normaleiddio a chefnogi rhieni yn y sector sgrin ymhellach.  

Roedd y pynciau’n cynnwys sut mae bod yn dad yn effeithio ar feddwl rhywun, newid safbwyntiau ac ymgymryd â phrosiectau newydd i gyd-fynd â chyfrifoldebau newydd, symud o weithio gyda gwneuthurwyr ffilmiau iau yn bennaf i weithio’n fwy cymysg, gan fod yn fwy sensitif i anghenion rhieni, a thimau hyblyg. Mae rhoi cyfle i bobl iau weithio ochr yn ochr â rhieni, a gweld y gwahanol ffyrdd o weithio, yn llwybr posibl i ysgogi newid cyffredinol yn niwylliant y diwydiant, ac adeiladu dealltwriaeth ar draws cenedlaethau. 

Nododd BECTU Vision yn yr Alban grynodeb o’r mentrau sy’n cael eu cynnig gan BECTU Vision: 

• Rhannu Swyddi TakeTwo: Cynnig cefnogaeth a chyfleoedd rhannu swyddi 
• Cronfa Gweithio Hyblyg: cyllid ar gyfer cynyrchiadau yn yr Alban i dreialu ffyrdd amgen a mwy hyblyg o weithio. 
• Grŵp Chwarae BECTU Vision. 
• Sesiynau galw heibio ar-lein ar gyfer Gweithio Hyblyg.  
• Rhestr Wirio Gweithio Hyblyg: Rhestr wirio o gamau ymarferol ar gyfer trefniadau gweithio hyblyg y gall Penaethiaid Adran eu dilyn wrth weithio mewn criw.
• Yr Adroddiad Gweithio Hyblyg: Canfu ymchwil ar oriau gwaith byrrach y byddai symud i ffwrdd o’r diwrnod gwaith safonol o 11 awr yn achosi cynnydd o 4% yng nghost cynyrchiadau, bod 98% o weithwyr llawrydd eisiau diwrnod gwaith byrrach, a bod 70% o’r rheini’n barod i rannu eu cyfraddau’n gyfrannol i wneud hynny. 

Mae angen mwy o barhad a strwythur o ran cyllid, darpariaeth fwy cyson o fentrau, wedi’i chefnogi gan gefnogaeth ar bob lefel. 

Ble mae’r cyfleoedd gorau? 

Yn y sesiwn fyfyriol olaf, gofynnwyd i’r 8 bwrdd a oedd yn bresennol feddwl am ble y gellid dod o hyd i’r cyfleoedd gorau i gael gwell cefnogaeth i rieni sy’n gweithio. 

I grynhoi, trafododd y byrddau’r materion canlynol: 

• Newid deddfwriaethol, a chydraddoldeb i ddynion a phartneriaid nad ydynt yn rhoi genedigaeth 
• Edrych ar rieni yn y diwydiant, yn enwedig Penaethiaid Adrannau, gan osod esiampl  
• Patrymau gwaith hyblyg, fel diwrnodau cynhyrchu byrrach 
• Heriau gofal plant a’r awydd i gael cynnig dewisiadau hyblyg a fforddiadwy 
• Dylai mwy o gyfeirio ac ymwybyddiaeth o gyllid fod ar gael 
• Mae mentrau BECTU Vision yn yr Alban yn boblogaidd iawn yng Nghymru. 
• Pwysigrwydd cymuned a chyfathrebu â’r rhai sy’n dod i mewn i’r diwydiant, gan gynnwys plant yn gynharach i ddangos natur y gwaith iddyn nhw 
• Y potensial mawr y mae rhannu swyddi yn ei gynnig 

Ar ben hynny, gofynnwyd i bawb oedd yn bresennol am eu barn nhw, sydd ar gael ar wefan yr Uwchgynhadledd Dyfodol Teuluoedd.  

Casgliadau 

Wrth gloi, pwysleisiwyd bod buddugoliaethau bach yn allweddol. Mae rhannu swyddi wedi bod yn llwyddiannus iawn, ond mae cefnogi pobl sy’n dychwelyd i’r diwydiant yn parhau’n heriol. Mae gwerth mawr mewn gallu nodi anghenion penodol cyn cynyrchiadau, ac mae lle diogel a deialog agored gyda Phennaeth Adran yn fan cychwyn da. Mae dod o hyd i ffyrdd o ddechrau’r sgyrsiau am lesiant, a gofal plant a chefnogaeth i rieni yn rhan o hynny.  

Rhoddodd Uwchgynhadledd Dyfodol Teuluoedd gyfle i asesu a chynnig eglurder ar yr hyn sy’n ofynnol yn ôl y gyfraith i gyflogwyr ei ddarparu i rieni, y gwaith gwych sydd eisoes yn digwydd gyda chyfleoedd mentora, hyfforddi a rhannu swyddi, a photensial cyffrous cyfeiriadau’r dyfodol o ran cefnogi rhieni’r sector sgrin, yn Ne Cymru a thu hwnt. 

Yn y pen draw, cytunwyd na ddylid gorfod dewis rhwng gyrfa a magu plant. Sbardunodd hyn sgwrs ehangach ynghylch gweithredu ar y cyd, a’r angen i newid yr holl ddiwylliant gweithio. Mae newid deddfwriaethol yn bosibl er mwyn newid arferion treiddiol oherwydd ewyllys ar y cyd a phwysau gan y diwydiant, ond mae’n aml yn rhy araf mewn amgylchedd ‘normal’. Fodd bynnag, mae’r newid cyflym i weithio hyblyg yn ystod dechrau pandemig COVID wedi profi y gall y diwydiant fod yn ystwyth pan fydd yr angen yn codi. Ni ddylid rhoi’r gorau i brofi angen cynyddol, rhoi pwysau ac eiriolaeth i newid tueddiadau diwylliannol sylfaenol o fewn y byd Teledu a Ffilm, a hynny yn wyneb newid graddol yn unig. Mae angen i rieni yn y sector sgrin deimlo ‘Dim Euogrwydd’, neu eich bod chi’n dda i ddim yn y naill swydd na’r llall. 

Y Camau Nesaf 

Creadigaeth Sally Lisk Lewis o PDC a Jess Lancashire, yr Arbenigwr Gwaith Ailddylunio, oedd Uwchgynhadledd Dyfodol Teuluoedd. Erbyn hyn mae’r tîm:  

• Yn gweithio gyda rhieni i ddiffinio’r blaenoriaethau ar gyfer newid.   
• Yn dod â chyflogwyr a phartneriaid ynghyd i ddatblygu atebion i’r heriau pwysicaf i rieni. 
• Lansio canolfan adnoddau a rhaglen ddigwyddiadau i gysylltu rhieni â chefnogaeth, offer a chyfleoedd. 
• Olrhain a rhannu effaith i lunio’r achos dros newid.    

Am yr wybodaeth ddiweddaraf, ewch i wefan Uwchgynhadledd Dyfodol Teuluoedd a dilynwch ar LinkedIn. Gallwch hefyd gofrestru i gylchlythyr Media Cymru i weld cyfleoedd hyfforddi ac i gael diweddariadau yn y dyfodol! 

Mae Dr James R Davies yn Gymrawd Ymchwil yng Nghyfadran Busnes a Diwydiannau Creadigol Prifysgol De Cymru. Mae ei ymchwil yn canolbwyntio ar y diwydiannau creadigol, yn enwedig Ffilm a Theledu, Cerddoriaeth a Gemau Fideo, gan ganolbwyntio ar ffurfiau sefydliadol, dulliau anffurfiol o reoli, a safbwyntiau’r gweithlu llawrydd tuag at arloesedd, cynaliadwyedd amgylcheddol a diwylliant gwaith.